مالیات‌ها به عنوان یکی از منابع مهم درآمدی دولت در جوامع مختلف مطرح می‌شود، همچنین یکی از ابزارهای سیاست‌گذاری مالی دولت است که روند رشد اقتصادی را تسریع می‌بخشد و یک منبع درآمد عمده و باثبات برای دولت‌ها محسوب می‌شود. مقایسه این منبع با منابع دیگر حاکی از این است که هر چه سهم مالیات‌ها در تامین مخارج دولت بیشتر باشد، از ایجاد آثار نامطلوب اقتصادی به میزان چشمگیری جلوگیری می‌شود. لذا در این راستا جمع‌آوری مالیات و جلوگیری از فرار مالیاتی دارای اهمیت است.


برخی از راهکارهای رایج فرار مالیاتی در ایران عبارت‌اند از فرار مالیاتی با استفاده از کارت بازرگانی دیگران جهت واردات کالا، فرار مالیاتی با استفاده از حساب‌های بانکی دیگران، فرار مالیاتی با استفاده از کدهای اقتصادی دیگران، فرار مالیاتی با استفاده از فاکتورهای صوری و جعلی و فرار مالیاتی با استفاده از عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی.


در صورت تسلیم اظهارنامه مالیاتی نیز فرار مالیاتی از طرق مختلف امکان پذیر است. مثلا ابراز درآمدها و سودهای مکتسبه کمتر از واقع، ابراز هزینه‌ها و سودهای بیشتر از واقع، ابراز خریدهای بیشتر از واقع و… اینها مواردی است که به موجب آن افراد ضمن پر کردن اظهارنامه مالیاتی فرار مالیاتی می‌کنند.
فرار مالیاتی واقعیتی اجتناب‌ناپذیر است که پیامدهای نامطلوبی را برای اقتصاد کشورها به همراه خواهد داشت. که در زیر به تعدادی از مهمترین اثرات آن اشاره می کنیم:
۱) کاهش درآمدهای دولت و تنزل توان آن در ارائه کالا و خدمات عمومی نظیر بهداشت، آموزش و پرورش، امنیت، انرژی، احداث و توسعه راه‌ها و پل‌ها و… ۲) توزیع نامناسب درآمدها و افزایش شکاف طبقاتی در جامعه. ۳) خنثی شدن ابزارها و اهرم‌های کنترلی و نظارتی دولت در مسیر دستیابی به رشد و توسعه اقتصادی و در نتیجه تضعیف رشد اقتصاد و کاهش رفاه عمومی. ۴) تضعیف امنیت اقتصادی مورد نیاز برای گسترش فعالیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری و ۵) ایجاد شکاف مالیاتی، ناکارآمد کردن نظام مالیاتی و کاهش تمایل شهروندان به پرداخت مالیات.


با توجه به این پیامدهای ذکر شده مبارزه با فرار مالیاتی به‌منظور بهبود وضعیت اقتصاد ملی، امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر به‌شمار می‌آید. بنابراین هر اندازه در کشور، مالیات عینیت داشته باشد و مردم شاهد توسعه، عمران و آبادانی و نیز ارائه خدمات عمومی از ناحیه مالیات باشند، انگیزه بیشتری برای پرداخت مالیات پیدا می‌کنند. بنابراین کارآیی و اثربخشی دولت عامل مهمی در ممانعت از فرار مالیاتی محسوب می‌شود . از طرفی دیگر گسترش فرهنگ مالیاتی در سطح جامعه و شناخت اهمیت آن در توزیع درآمد و ایجاد عدالت اجتماعی و به وجود آمدن این باور عمومی که درآمدهای مالیاتی در نهایت از طریق ارائه کالاها و خدمات عمومی به خود مردم بازمی‌گردد و از مزایای آن برخوردار خواهند شد، می‌تواند در ترغیب افراد به پرداخت مالیات و کاهش فرار مالیاتی نقش بسزایی داشته باشد.
ساده‌سازی قوانین، مقررات و فرآیندهای مالیاتی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای ممانعت از فرار مالیاتی است که هوشمند سازی نظام مالیاتی در کشور کمک شایانی به این امر می‌کند.

سازمان امور مالیاتی